Amor fati

News
Disques
Concerts
Residences
Actions Pedagogiques

Médiation & Sensibilisation
Musiciens
Presse
Contact
Liens
Newsletter
Octopus - "la revue des musiques libres et inventives"
www.octopus-enligne.com
Sommaire du mois / Jets d'encre / Portrait


Amor Fati, l'Aquitaine en mode contemporain

En développant une approche musicale défricheuse et partageuse, explorant les nébulosités expressives d'une musique contemporaine improvisée dans la réalité d'une géographie locale, le label Amor Fati fait partie de ses artisans militants ô combien précieux d'une diffusion musicale éclairée et sans œillères. Ce qui leur valait bien ce petit tour d'horizon de leurs parutions discographiques.
Depuis 2003, l'association Amor Fati se bat pour la diffusion et la promotion des musiques improvisées contemporaines depuis son bastion bordelais. Nul esprit irrédentiste ou sécessionniste là-dedans car c'est bien avec l'idée de faciliter les relations entre des artistes innovants et un public curieux dans une zone géographique aquitaine que d'aucuns pourraient penser éloignée des grands centres de production musicales que le label travaille aussi activement.
Edition phonographique (avec la bagatelle de 16 disques produits et distribués internationalement depuis 2003), enregistrements live, résidences de création, organisation de concerts, rencontres en médiathèque, siestes sonores, promenades sonores, accompagnement artistique, projets pédagogiques, etc., les initiatives ne manquent pas à l'échelle de la région pour Matthieu Immer et Didier Lasserre, les deux artisans/fondateurs d'un projet dont la vocation interactive et participative se retrouve nationalement dans leur appartenance à la structure indépendante d'édition musicale des Allumés du Jazz.
Dans cet arsenal d'activités, la production discographique tient évidemment une part importante. Elle met en valeur un grand nombre de musiciens et d'artistes sonores dont la vocation première est de réinventer en permanence l'approche émotionnelle et musicale qui gravite autour de la notion d'improvisation musicale, en en offrant une lecture aussi débridée que fondamentalement iconoclaste.
Pourtant, et afin de créer un liant entre toutes ces productions, Amor Fati s'est attelé à définir une ligne graphique identifiable et un artwork consistant. Tirages limités à 500 exemplaires, pochettes cartonnées mélangeant sérigraphies et souci de l'objet unique par l'adjonction d'aplats de peinture, de crayonnage ou d'encre rendent compte de l'extrême singularité de ce label et constituent un point d'accroche supplémentaire dans la quête d'inspiration qui leur sert de leitmotiv.

De la particularité des musiciens…
Au-delà de cet aspect plastique, il est évidemment intéressant de se pencher sur le contenu particulièrement riche et varié de ces disques. Quelques artistes peut-être plus "médiatisés" que les autres participent à l'aventure. Parmi eux, on retrouve notamment le chanteur Beñat Achary ou le saxophoniste Jean-Luc Guionnet.
On le retrouve sur le projet W, réalisé avec le contrebassiste Benjamin Duboc. Œuvre autant poétique qu'étrange, W dresse les contours d'un dialogue accidenté et meurtri, empli d'ombres immersives, de silences filtrés et de respirations plaintives. Un disque heurté qui révèle pourtant une intimité instrumentale presque émouvante quand on dépasse l'opacité bruissante qui sert de fil d'Ariane à cette œuvre mouvante.
Déjà présent sur la première référence du label (le trio Dont Acte, avec Sylvain Guérineau au saxophone et Didier Lasserre à la batterie), le contrebassiste anglais Paul Rogers se fend d'un album solo et live sur le récent Beings. Une occasion manifeste de suivre les démultiplications d'accords et les jeux de résonance – Paul Rogers joue d'une contrebasse A.L.L. à sept cordes et 14 cordes sympathiques - tantôt graves, tantôt criards, tantôt doigtés, tantôt tissés par l'archet désinvolte d'une matière musicale aussi sinueuse qu'instinctive, mais toujours farouchement énergique et tendue.
Plus posé, l'hommage à la ville martyre de Guernica du pianiste Ronnie Lynn Patterson - accompagné de Didier Lasserre à la batterie - sur The Guernica Suite s'inscrit dans une démarche autant dépouillée et respectueuse qu'évocatrice de la musique d'un Morton Feldman ou d'un John Cage.
Plus truculent, avec son rendu environnementaliste qui relie l'objet instrument à des formes sonores en prise directe avec une nature revisitée, Dordogne permet au tromboniste Fabrice Charles et au clarinettiste Benjamin Bondonneau de puiser leur inspiration à la source, au propre comme au figuré. On retrouve d'ailleurs Benjamin Bondonneau aux côtés du réputé saxophoniste Daunik Lazro – et du contrebassiste David Chiesa, du batteur Didier Lasserre et de Laurent Sassi à la prise de son – sur Humus, dernière publication en date d'Amor Fati, au titre particulièrement bien choisi pour un album aux consonances organiques édifiantes, semblant puiser sa motricité profonde dans un bouillonnement de captations de matières fossiles, minérales et végétales.

Amor Fati prend un malin plaisir sonore à travailler les formules, notamment à travers des approches où les formats trio ou solo sont particulièrement bien représentés


... Et de la variété des formules
Amor Fati prend également un malin plaisir sonore à travailler les formules, notamment à travers des approches où les formats trio ou solo sont particulièrement bien représentés. Dans ces clivages, les points d'accroche varient mais le caractère insaisissable de la musique prospère. C'est le cas sur le projet 3 Rocks & a Sock : Merci de Votre Visite, où le phrasé lancinant du poète new-yorkais Steve Dalachinsky s'immisce dans le verbiage musical, fait d'accélérations et de lyrisme détaché, de Didier Lasserre à la batterie et de Sébastien Capazza au saxo ténor.
Elément central de ces formats trio, le batteur Didier Lasserre se retrouve également dans la subtile intensité vibrionnante de son Free Unfold Trio, avec le pianiste Jobic Le Masson et le contrebassiste Benjamin Duboc. Sans oublier bien sûr la fantastique expérience expressionniste, tour à tour frémissante et cinglante, du Trio de Batterie (Drums Noise Poetry) dans lequel il sévit aux côtés d'Edward Perraud et de Mathias Pontévia.
En solo également les formes et les supports se modulent avec un sens tactile notable. Partant d'un postulat instrumental classique, la guitare, Gianni Grégory Fornet dessine à l'aide de son échantillonneur de délicats entrelacs de mélodies rêveuses et d'ambiances plus tatillonnes sur son Troppo Tintu é Addivintatu Lu Munnu. En travaillant les résonances de ses effets acoustiques et les timbres de ses saxophones alto et baryton, Sylvain Guérineau traduit les inclinaisons fantasques de ses influences picturales et musicales (le triptyque Bach, Basquiat, Coltrane) dans son fiévreux Dies Irae. Tandis que c'est en travaillant le micro de sa guitare débarrassé de celle-ci, c'est-à-dire en jouant exclusivement de son champ de captation par micro-contacts avec toute une batterie d'objets que Pascal Battus explore les champs autarciques de son album Pick-up.Entre originalité graphique, application musicale fourmillante et intégration locale, le label Amor Fati cultive ainsi une bien séduisante singularité. Y prêter attention est comme partir sur les sentiers de découverte qui sillonnent les paysages de leur belle région, un moment de détachement fort et envoûtant.
Laurent Catala



Tadeusz Kosiek - "Diapazon Pologne"
www.diapazon.pl 2008-08-14

Amor, Amor, Amor
Proszę się nie obawiać, wbrew pozorom ten tekst nie jest poświęcony Julio Iglesiasowi, lecz niewielkiej francuskiej wytwórni Amor Fati. Założona pięć lat temu przez Mathieu Immera i Didiera Lasserre, dość regularnie wydaje niskonakładowe (500-1000 egz.) płyty dokumentujące aktywność grona muzyków z południowo-zachodniego rejonu Francji, ze szczególnym uwzględnieniem Bordeaux, gdzie mieści się siedziba wytwórni.
Na dyskografię Amor Fati, składa się szesnaście albumów. Pięć z nich - zawierających materiał zarejestrowany podczas koncertów z cyklu Live au Musée d'Aquitaine (2006 i 2007) - wydano w kooperacji z Bordeaux Jazz Festival, pozostałe to samodzielne przedsięwzięcia wytwórni. Cała szesnastka zawiera muzykę usytuowaną gdzieś na pograniczu jazzu, swobodnej improwizacji oraz kameralistyki. Niektórym zdecydowanie bliżej jest do klasycznie pojmowanego free jazzu, innym do rozmaitych odmian improwizacji; są wśród nich i takie, które łatwo nie poddają się zaszufladkowaniu. Wszystkie je łączy jedno: zawierają muzykę, którą warto poznać. Choć w ofercie wytwórni brak (właściwiej będzie napisać "chyba brak", bo nie miałem okazji usłyszeć 5 wydanych przez nią albumów) dzieł epokowych, nagrań, które wyznaczają nowe kierunki lub wieńczą dotychczasowe poszukiwania na niwie improwizacji, to bez trudu znaleźć w niej można co najmniej kilka płyt, które nie odstają poziomem od tych, które swoimi nazwiskami firmują uznane gwiazdy sceny europejskiej, czy amerykańskiej.
Pięć wydawnictw, których nie znam to: "Dont Acte" (Fatum 001) tria Didier Lasserre (perkusja), Sylvain Guérineau (saksofon), Paul Rogers (kontrabas); "Gravitation" (002) kwartetu Sébastien Capazza (saksofon), Nicolas Talbot (kontrabas), Félix Baray (kontrabas), Didier Lasserre (perkusja); solowa płyta klarnecisty Benjamina Bondonneau "La dentelle des dents" (003) oraz duety: wokalisty Benata Achiary i perkusisty Didiera Lasserre "Hors Ciel" (004) i "Double Faze" (006) wiolonczelistki Julie Läderach i saksofonisty Alfonso Lozano-Lopeza. Najbardziej żałuję nieznajomości tej ostatniej, gdyż znalazły się na niej interpretacje kilku kompozycji autorstwa nieco mniej znanych twórców z kręgu muzyki współczesnej, co zdecydowanie odróżnia ją od innych albumów z katalogu Amor Fati.
Ponieważ pozostałą część dyskografii wytwórni miałem okazję usłyszeć - a muszę przyznać, że kilku płyt wysłuchałem z niekłamaną przyjemnością - postaram się pokrótce opisać te wydawnictwa, które zrobiły na mnie największe wrażenie.
Na pewno na wyróżnienie zasługuje "Pick-Up" (Fatum 005) Pascala Battus - przeszło siedemdziesięciominutowy zapis zmagań improwizatora z przystawkami do gitar oraz rozmaitymi obiektami. Dwie rozbudowane impresje, powoli drążące materię dźwiękową, oscylują między ascetyzmem EAI i bruityzmem muzyki konkretnej. Meandry formy i kostropatość brzmień mogą zrazu odstraszyć przypadkowego słuchacza, jednak już odrobinę większa niż zazwyczaj doza uwagi poświęconej przez niego tej płycie powinna pomóc w pełni docenić niebanalną propozycję Francuza. Polecałbym jednak odsłuchanie tej płyty "na raty", bo wysłuchanie obu nagrań pojedynczo może ułatwić obcowanie z dość niełatwą muzyką Battusa.
Kolejnej z rekomendowanych przeze mnie płyt na pewno nie trzeba sobie dozować, "The Gernika Suite" (Fatum 008) duetu Ronnie Lynn Patterson / Didier Lasserre to niespełna trzy kwadranse melancholii zatopionej w nutach, ulotnego piękna delikatnych akordów fortepianu i pastelowego kolorytu brzmień perkusyjnych. Patterson regularnie krąży między jazzem a muzyką poważną (cenione są jego interpretacje kompozycji Mortona Feldmana ) i tę stylistyczną dwoistość wyraźnie na "The Gernika Suite" słychać. Utwory z tej płyty przynależą zarówno do świata jazzu, jak i muzyki poważnej. Jest w nich zarówno miejsce na swobodę i improwizację, jak i dyscyplinę oraz precyzję. Choć płyta nie dorównuje obrazowi Picassa, to jednak sprawdza się nie tylko jako wyraz hołdu ofiarom Legionu Condor, lecz także jako samodzielne dzieło muzyczne. Jazzowe oblicze pianistyki Pattersona zawdzięcza wiele McCoy Tynerowi i Keithowi Jarrettowi, więc płyta powinna spodobać się zarówno zwolennikom twórczości obu wymienionych artystów, jak i miłośnikom subtelnych kompozycji Feldmana.
Następną propozycją nie do odrzucenia jest "Dordogne" (Fatum 011) duetu Benjamin Bondonneau / Fabrice Charles. Na dwupłytowy album złożyły się owoce peregrynacji dwójki muzyków wzdłuż brzegów tytułowej rzeki. Improwizowane dialogi klarnetu i puzonu umieszczone w nietypowej aurze dźwiękowej nabierają nowych znaczeń, stanowiąc tylko kilka puzzli sonorystycznej układanki, w której jednakowo ważne są dźwięki instrumentów, oddechy grających, szum płynącej wody, ludzkie głosy, ptasie trele, odgłosy wiatru, pociągu, parad, itd. Naprawdę znakomita to płyta, będąca nieodrodnym wnukiem Brötzmannowsko-Benninkowego "Schwarzwaldfahrt", chociaż w odróżnieniu od swego antenata ten album zdaje się sporo zawdzięczać postprodukcji.
Pisząc o Jobicu Le Masson, nominalnym liderze "Free Unfold Trio" (Fatum 009) -kolejnej z polecanych przeze mnie płyt - wspomina się zwykle o inspiracjach pianistyką Theloniousa Monka i Andrew Hilla. Po wysłuchaniu nagrań tria, w którym równorzędnymi partnerami pianisty są basista Benjamin Duboc oraz perkusista Didier Lasserre, do listy inspiracji dorzuciłbym jeszcze słynne trio Keitha Jarretta. Zadziwia mnie poziom empatii muzyków i synergia tego składu, bo przecież Free Unfold Trio to zespół efemeryczny. Cóż, widocznie nagrania dokonano w dniu, w którym wszystko się udaje: rytmy krążą w powietrzu i niewiele trzeba by je pochwycić, akordy swobodnie unoszone wiatrem opadają na fortepian we właściwym momencie.
Kolejna udana pozycja to "Drums Noise Poetry" (Fatum 014), za którą odpowiedzialne jest Trio de Batterie. Zgodnie z tym, co sugeruje nazwa formacji, w jej składzie znalazło się 3 perkusistów: Edward Perraud, Mathias Pontevia i, jakżeby inaczej, Didier Lasserre, jednak rytmu w ich muzyce jak na lekarstwo. Miast tego nieustająca eksploracja sonorystycznych możliwości instrumentów pobudzanych nie tylko pałkami czy szczotkami, ale i różnymi przedmiotami. "Drums Noise Poetry" to propozycja dla cierpliwych i uważnych, muzyka dla miłośników dźwięków splatanych w mroczne węzły akustycznego ambientu i magicznego industrialu, akustycznej improwizacji w elektroakustycznej aurze.
Podobnie w przypadku "W" (Fatum 012) duetu Jean-Luc Guionnet / Benjamin Duboc. Minimalistyczna improwizacja saksofonowo-kontrabasowa utrzymana w duchu klasycznego lowercase dowodzi, że w tej, zdawałoby się do cna wyeksploatowanej, stylistyce wciąż pojawiają się dzieła znakomite. Czterdziestominutowe nagranie to porwane pasmo szmerów, szeptów, trzasków i łkań zanurzonych w ciszy, tworzące muzykę, której żadne słowa oddać nie są w stanie.
Dwie kolejne płyty, zachowując obiektywizm, doceniam, lecz subiektywnie mam w stosunku do nich lekko ambiwalentne odczucia. Pierwsza z nich to "Merci de votre visie" (Fatum 007) amerykańsko-francuskiego tria 3 Rocks & A Sock. Formacja proponuje mariaż poezji, z emfazą recytowanej przez Steve'a Dalachinsky'ego (nie wiem, czy on improwizuje, czy tylko czyta swe wiersze, ale dla słuchacza to chyba nie ma większego znaczenia) oraz jazzu. Poecie akompaniują saksofonista Sébastien Capazza i nadworny perkusista wytwórni Didier Lasserre. Muzycznie jest to dzieło naprawdę zacne - podobać się mogą korzenne polirytmie perkusji oraz liryczne, nieco etniczne (quasi-arabskie) partie tenoru zatopione w dubowych niemal głębiach (bardzo podoba mi się realizacja nagrania; doceniam ją tym bardziej, że to płyta koncertowa), jednak męczy mnie głos Dalachinsky'ego. Zdecydowanie wolałbym duo saksofon / bębny, moim zdaniem, jeśli nawet, to tylko, niewiele ustępujące tandemowi Anderson / Drake. Rekomendowane dla miłośników jazz poetry, beatników, itp., innych może pozostawić obojętnymi. Druga pozycja, co do której mam pewne wątpliwości to "Humus" (Fatum 016) kwintetu Benjamin Bondonneau (klarnet), David Chiesa (kontrabas), Didier Lassere (perkusja), Daunik Lazro (saksofon barytonowy) i Laurent Sassi (realizacja dźwięku). Muzyka z pogranicza europejskiej odmiany free jazzu i swobodnej improwizacji osadzona na opoce brzmieniowych eksperymentów, artykulacyjnych ekstrawagancjach oraz sonorystycznych efektach podporządkowanej nadrzędnej formie. Znakomicie zagrana, intrygująca i precyzyjna, lecz jak dla mnie - jak na jazz - zbyt chłodna i aseptyczna, zbytnio przeintelektualizowana, To muzyka, którą można podziwiać, starać się zrozumieć, ale trudno ją poczuć, nie da się jej przeżyć.
Teraz pora na płyty, które można sobie darować. Zupełnie nie przekonuje mnie "Troppo tintu è addivintatu lu munnu" (Fatum 010), którą firmuje Gianni-Grégory Fornet. Nagrania gitarzysty (posługującego się w tym przypadku również samplerem) brzmią tak, jakby ich autor wciąż jeszcze nie wiedział, czy powinien poruszać się trasami wytyczonymi od trzydziestu lat przez Freda Fritha, czy też zostać lekko udżezowionym klonem Vinny'ego Reilly. Jedyny jasny punkt płyty to urokliwie naiwna ballada "Hay Tro Ve Day" zaśpiewana przez Tuan Anh Bui. Moje zastrzeżenia budzi też "Being" (Fatum 015) kontrabasisty Paula Rogersa. Nie sposób odmówić mu kunsztu, bowiem finezja, precyzja oraz inwencja z jakim dobywa ze swego siedmiostrunowego instrumentu dźwięki są po prostu porażające, ale ponad siedemdziesiąt minut improwizacji pozbawionej jakiejkolwiek struktury oraz formy sprawia, że jest to pozycja hermetyczna, którą poleciłbym tylko zagorzałym wielbicielom brzmień kontrabasu i/lub ambitnym adeptom trudnej sztuki gry na tymże instrumencie. Podobnie, choć odwrotnie jeśli chodzi o rozkład detali, przedstawia się sytuacja z "Dies Irae" (Fatum 013) Sylvaina Guérineau. Niczym szczególnym - no może poza poziomem ekspresji - niewyróżniający się zapis solowego recitalu saksofonisty dowodzi, że muzyk potrafi nadać swym improwizacjom przejrzystą formę, jednak poza tym niewiele ma on do zaoferowania. Jego umiejętności są przeciętne, język wypowiedzi niezbyt oryginalny, a płyta choć poprawna, to nie pozostaje na dłużej w pamięci, bo podobnych albumów nagrano już co najmniej kilka setek. Jeśli ktoś kocha saksofon solo, niech lepiej sięgnie po którąś z płyt Anthony'ego Braxtona (sugeruję "Saxophone Improvisations, Series F") i przekona się, czym różni się artysta od rzemieślnika.
Pora zakończyć wędrówkę przez katalog wytwórni Amor Fati. Na koniec jeszcze tylko kilka zdań o szacie graficznej wydawnictw, za którą odpowiadają Mathieu Immer i Patrick Veyssière. Okładki zrobione są z grubego kartonu, każda jest wykonana ręcznie i jest unikalna. Przypuszczalnie w większości przypadków wielkie płachty kartonu zostają pokryte farbą (tworząc obrazy utrzymane w manierze "rozrzedzonego" Jacksona Pollocka lub Cy'a Twombly), a następnie wycinane z nich są pojedyncze okładki (inaczej wygląda tylko okładka Fatum 010, ale autorem tej jest Jean-Michel Bruyère). Koncept prosty, a nabywca staje się posiadaczem jednostkowego, zazwyczaj numerowanego egzemplarza płyty. Jednak o sile wytwórni decydują nie okładki - które mogą się podobać, lub nie - lecz muzyka. A tej nie mam wiele do zarzucenia. Ciesząc się tym, co przynosi los, doceńmy ofertę Amor Fati.
xxx
Amor Fati nie ma jeszcze polskiego dystrybutora. Posiadacze kart kredytowych mogą dokonywać zakupów bezpośrednio ze strony wytwórni amorfati.label.free.fr